22/07/2025
Nga mở rộng hợp tác giáo dục với châu Phi: Chiến lược tăng cường ảnh hưởng toàn cầu
Ngày 21/7/2025, Nga công bố kế hoạch cung cấp 10.000 suất học bổng cho sinh viên châu Phi trong năm học 2025-2026, một bước đi nhằm tăng cường ảnh hưởng của Moscow tại lục địa này. Trong bối cảnh Nga đối mặt với các lệnh trừng phạt từ phương Tây và cạnh tranh gay gắt với Trung Quốc, sáng kiến giáo dục này không chỉ thúc đẩy hợp tác văn hóa mà còn là một phần trong chiến lược địa chính trị của Nga để mở rộng liên minh và củng cố vị thế trên trường quốc tế.
Bối cảnh và mục tiêu của chương trình
Theo BBC ngày 21/7/2025, chương trình học bổng của Nga tập trung vào các lĩnh vực như kỹ thuật, y học, nông nghiệp và trí tuệ nhân tạo, nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các quốc gia châu Phi. Các suất học bổng sẽ được phân bổ cho sinh viên từ các nước như Nigeria, Kenya, Ethiopia và Nam Phi, với các trường đại học hàng đầu của Nga như Đại học Lomonosov Moscow và Đại học Quốc gia St. Petersburg tham gia giảng dạy. Nga cũng cam kết cung cấp các khóa học tiếng Nga miễn phí để hỗ trợ sinh viên quốc tế.
Động thái này là một phần trong chiến lược “hướng Nam” của Nga, nhằm tăng cường quan hệ với các nước châu Phi trong bối cảnh Moscow bị cô lập bởi các lệnh trừng phạt liên quan đến chiến tranh Ukraine. Theo Bộ Ngoại giao Nga, kim ngạch thương mại giữa Nga và châu Phi đã đạt 20 tỷ USD trong năm 2024, và giáo dục được xem là một công cụ để củng cố quan hệ lâu dài. Nga hy vọng rằng các sinh viên được đào tạo sẽ trở thành cầu nối văn hóa và kinh tế giữa Moscow và các quốc gia châu Phi.
Cạnh tranh với Trung Quốc và phương Tây
Châu Phi từ lâu đã là sân chơi cạnh tranh giữa các cường quốc. Trung Quốc, với các dự án cơ sở hạ tầng thuộc sáng kiến “Vành đai và Con đường”, hiện là đối tác kinh tế lớn nhất của châu Phi, với tổng đầu tư hơn 200 tỷ USD trong thập kỷ qua. Phương Tây, đặc biệt là Mỹ và EU, cũng đang đẩy mạnh các chương trình viện trợ và giáo dục để duy trì ảnh hưởng. Trong bối cảnh này, Nga, với nguồn lực tài chính hạn chế hơn, đang sử dụng giáo dục như một “vũ khí mềm” để cạnh tranh.
Theo BBC, chương trình học bổng của Nga không chỉ cung cấp cơ hội học tập mà còn đi kèm các hoạt động ngoại khóa nhằm quảng bá văn hóa và giá trị Nga. Ví dụ, sinh viên châu Phi sẽ được tham gia các sự kiện văn hóa như Ngày Văn hóa Nga và các hội thảo về hợp tác năng lượng. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng Nga khó có thể cạnh tranh với quy mô đầu tư của Trung Quốc hoặc các chương trình học bổng lâu đời của phương Tây, như Fulbright của Mỹ.
Thách thức trong triển khai
Chương trình học bổng của Nga đối mặt với một số thách thức. Thứ nhất, các lệnh trừng phạt quốc tế đã hạn chế khả năng tài trợ của Nga, khiến Moscow phải dựa vào các nguồn ngân sách nội địa đang bị thu hẹp do chi phí chiến tranh Ukraine. Thứ hai, cơ sở hạ tầng giáo dục của Nga, dù có chất lượng cao, vẫn đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt giảng viên và thiết bị do các hạn chế nhập khẩu công nghệ. Ngoài ra, một số quốc gia châu Phi, như Nigeria, đã bày tỏ lo ngại về việc sinh viên quay về nước sau khi tốt nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc tìm việc làm do sự khác biệt về hệ thống giáo dục.
Bên cạnh đó, hình ảnh của Nga tại châu Phi cũng bị ảnh hưởng bởi chiến tranh Ukraine. Một số quốc gia châu Phi, như Kenya, đã lên án hành động quân sự của Nga, khiến Moscow phải nỗ lực hơn để xây dựng lòng tin. Tuy nhiên, các nước như Nam Phi và Ethiopia, vốn có quan hệ lịch sử với Nga từ thời Liên Xô, tỏ ra cởi mở hơn với sáng kiến này.
Tác động và triển vọng
Chương trình học bổng không chỉ mang lại lợi ích giáo dục mà còn có ý nghĩa chiến lược. Các sinh viên được đào tạo tại Nga có thể trở thành những nhà lãnh đạo tương lai, giúp củng cố quan hệ kinh tế và chính trị giữa Nga và châu Phi. Ví dụ, Nga đang tìm cách mở rộng xuất khẩu lúa mì và khí đốt sang các nước châu Phi, và một thế hệ lãnh đạo thân Nga có thể hỗ trợ các thỏa thuận thương mại trong tương lai.
Hơn nữa, sáng kiến này giúp Nga củng cố vị thế trong khối BRICS, nơi các thành viên như Nam Phi và Ethiopia đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, để thành công, Nga cần đảm bảo rằng chương trình học bổng được triển khai minh bạch và mang lại giá trị thực sự cho sinh viên châu Phi, thay vì chỉ là công cụ tuyên truyền.
Kết luận
Việc Nga cung cấp 10.000 suất học bổng cho sinh viên châu Phi là một bước đi táo bạo để tăng cường ảnh hưởng tại lục địa này, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt với Trung Quốc và phương Tây. Dù đối mặt với nhiều thách thức, từ hạn chế tài chính đến rào cản chính trị, chương trình này thể hiện tham vọng của Nga trong việc xây dựng các liên minh mới và định hình lại vai trò của mình trên trường quốc tế. Nếu thành công, sáng kiến giáo dục này có thể trở thành một di sản lâu dài cho quan hệ Nga-châu Phi.
Nguồn: BBC, “Russia-Africa education,” 21/7/2025, https://www.bbc.com/news/world-africa-2025-07-21/russia-africa-education